Засаг даргын тамгын газар:

Сумын Засаг захиргааны анхан шатны нэгж Засгийн газрын шийдвэрээр 1923 онд орон нутгийн засаг захиргаа зохион байгуулахад Чандмань уулын аймгийн Хатан баатар хайрхан уулын хошуу нэртэйгээр байгуулагдаж, 1930-аад оны эхээр хошуу тамга татан буугдсаны дараа сумын захиргаа бие даасан контор гэртэй болж сумын захиргаа, нам, эвлэлийн байгууллагууд хамтран ажлаа явуулж, төрийн захиргааны байгуулага бэхжиж эхэлсэн түүхтэй.

Одоо сумын Засаг даргын тамгын газар нь үндсэн 15 орон тоотойгоор, нийгмийн даатгал, Нийгмийн халамж, Татвар, Байгаль хамгаалагч нар босоо удирдлагаар хангагдан төрийн бүх шатны үйлчилгээг ард иргэдэд хөнгөн шуурхай, ил тод, нээлттэй цаг алдалгүй хүргэж, Төрийн бус байгууллага, Төсөл хөтөлбөрийн газруудтай хамтран ажиллаж  байна.

Сумын ИТХ-ын Тэргүүлэгчдийн даргаар Л.Хүдэрбат, Сумын ИТХ-ын Нарийн бичгийн даргаар Ж. Долгорсүрэн, Сумын Засаг даргаар С.Гантөмөр, Сумын Засаг даргын орлогчоор Ц.Пүрэвдаш, Сумын Засаг даргын Тамгын газрын даргаар Т.Лхагвасүрэн, Төрийн сангийн төлөөлөгчөөр Б.Ууганчимэг, ЗДТГ-ын нягтлан бодогчоор Г.Соёлмаа, Байгаль орчны улсын байцаагчаар Л.Данзансүрэн, МАЭТ-ын даргаар Б.Батжаргал, МЭҮ-ийн тасгийн мэргэжилтэн Б.Баяржаргал, А.Гантулга, Газрын даамалаар Ц.Нансалмаа, Эрх зүй, дотоод ажилтнаар Ц.Сонинцээ, Иргэний бүртгэлийн ажилтанаар Р.Бат-Эрдэнэ Нийгмийн ажилтнаар Х.Нарангарав, Татварын байцаагчаар Д. Жаргалсайхан, Нийгмийн даатгалын байцаагчаар А.Лхагваа, Нийгмийн халамжийн мэргэжилтнээр В.Цэнгэл, Архив, бичиг хэргийн эрхлэгчээр  Д.Мөнхцэцэг, Байгаль хамгаалагчаар Г.Гантогтох, нярав Б.Баасанжаргал, Үйлчлэгчээр Ц.Шүрэнцэцэг, Г.Бямбацэцэг Жолоочоор Б.Энхтайван, МЭҮ-ийн тасгийн жолоочоор Г.Гэрэлчулуун, гэрээт ажилтнаар Д.Энхтайван, Б.Чулуунбат, Т.Баяраа,  Дэлхийн Зөн ОУБ-ын төслийн зохицуулагчаар Х.Мөнхдаваа, Монголын Бэлчээрийн менежментийн холбооны төслийн зохицуулагчаар Д.Эрдэнэбат нар ажиллаж байна.

Манхан сумын ЗДТГ-ын эрхэм зорилго

Төрийн албыг мэргэшсэн чадварлаг албан хаагчдаар бүрдүүлж, төрийн үйлчилгээний чанар хүртээмжийг дээшлүүлэн, иргэдийнхээ ая тухтай амьдрах орчин бүрдүүлэхэд оршино.

Тамгын газар дараах зорилт тавьж хэрэгжүүлнэ.

1.Төрийн үйлчилгээг ард иргэдэд хөнгөн шуурхай хүргэж, иргэдийн ая тухтай амьдрах орчныг бүрдүүлж, төрөлх сумаа хөгжүүлнэ.

2.МУ-ын Засгийн газар, Аймаг, сумын Засаг даргын үйл ажиллагааны хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж бодит ажил болгоход үйл ажиллагааныхаа шалгуур болгоно.

3.Эдийн засаг, гадаад харилцаа хөгжсөн нийгэм соёл үйлчилгээний  чанар хүртээмж дээшилсэн төвийн бүсийн загвар сум  болох.

4.Тамгын газар нь Засаг даргын ажлын албаны хувьд Засаг даргаас үйл ажиллагаа явуулахад нь бүх талын туслалцаа үзүүлж гаргах шийдвэр, зохион байгуулах ажлыг хууль эрх зүйн үндэслэлийг хуульд нийцүүлэн бүх талын мэдээллээр хангаж байх.

5.Жижиг дунд үйлдвэрлэлийг  дэмжиж байнгын ажлын байр бий болгож, иргэдийн аж амьдралыг дээшлүүлнэ.

  1. МАА-н талаар

Манай сумын хувьд хур бороо элбэгтэй байж мал сүрэг тарга хүч авч зуншлага, намаржаа сайхан болж өвөлтэй золгож байна. Тус сумын бүтээлч  малчид тайлант онд урьдчилсан дүнгээр 648 малчин өрхөд нийт 238386 мал үүнээс тэмээ 2843, адуу 7525, үхэр 6688, хонь 92274 , ямаа 129056-г  тоолсон нь өнгөрсөн 2013 оны жилийн эцсээс 26548 толгой малаар өссөн  байна. Үүнээс бод мал 1709 толгойгоор буюу 11,1%, бог мал 24839 толгойгоор буюу 12,6 %-иар өссөн байна.Нэг хүнд 60 толгой мал ноогдож байна.

“Алтан төлийн эзэн”-ээр Зэрэг гол багийн малчин А.Төртогтох, “Аймгийн сайн малчин”-аар Э.Цогбадрах, Б.Мандал нар шалгарсан байна.

Мал аж ахуйн салбарт “Монгол мал” хөтөлбөр,”Төрөөс малчдын талаар баримтлах бодлого”зэрэг Засгийн газрын бодлого шийдвэр, Аймаг сумын Засаг даргын үйл ажиллагааны хөтөлбөрт тусгагдсан ажлуудыг хийж гүйцэтгээд байна.

2014 онд тус сумын хэмжээнд мал эмнэлгийн ажил үйлчилгээг 4 хувийн хэвшлийн  мал эмнэлгүүд гүйцэтгэж байна.

Мал сүргийг халдварт урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээнд нийт 13 төрлийн вакцин ийлдэс, эм био бэлдмэлийг захиалан авч 167.9 мянган малд технологийн дагуу хугацаанд нь чанартай хийж гүйцэтгэсэн байна.

Бруцеллёзын шинжилгээнд 1314 малыг сохор догол өвчний шинжилгээнд 100 бүгд 1564 малын шинжилгээг авч холбогдох дээд шатны байгууллагад хүргүүлсэн. Халдварт болон халдваргүй өвчнөөс сэргийлэх арга хэмжээнд 179.3 мянган малыг тус тус хамруулсан. Шүлхий болон гоц халдварт өвчнөөр намжмал вакцин хэрэглэдэггүй статусыг хамгаалахын тулд жил бүр тандах шинжилгээ хийж 2013 онд 1520 малд тандалт шинжилгээ, 2014 онд  боом өвчний тандалтанд 120 малыг хамруулсан  байна

Сóìûí ìàë ñ¿ðãèéã ¿å øàòòàéãààð á¿ðòãýëæ¿¿ëýõ àæëûí õ¿ðýýíä 2011 îíоос ¿õýð ñ¿ðýã, áîã ìàëûí õýýëò¿¿ëýã÷èéã á¿ðýí, áîã ìàëûí 10%-ã ÿëãàí òýìäýãëýãýý õèéæ á¿ðòãýëæ¿¿ëýõýýð 4700 ¿õýð, 6000 áîã ìàëûã 2013 онд, 1800 үхэр 11000 хонийг ýýìýãæ¿¿ëæ ,á¿ðòãýëæ¿¿ëýõ ажлыг 2014 онд,  мэдээллийн сүлжээнд 10120 малыг бүртгэх ажлыг хийсэн.

 Малчдын хоршоо байгуулах санаачлагыг дэмжиж одоогоор нийт 511 малчныг хоршоонд хамруулаад байна.Үндэсний боловсруулах үйлдвэрт ноос тушаасан нийт 450 малчны материалыг бүрдүүлж аймгийн ҮХАА-н газар болон Мал хамгаалах санд хүргүүлсэн.

Малчдад малаа даатгуулахын давуу талыг сурталчилан жил бүр даатгалын компаниудтай хамтран сумын нийт малын 10-15 %-г хамруулж байна.Энэ жил малын индексжүүлсэн даатгалд сумын дүнгээр 64 малчны 7416 малыг нийт 7982560 төгрөгөөр “Бодь”,”Тэнгэр” даатгалын компаниудад тус тус даатгасан.

1.2. Газар тариалангийн салбарын хүрээнд

Сумын  Засаг  даргын  тамгын  газар  2000  оноос  эхлэн  газар  тариалангийн  салбарыг  үе  шаттай  хөгжүүлэх,  сумын  нэгдсэн  бодлого  боловсруулж  үе  үеийн  Засаг  дарга  нарын  үйл  ажиллагааны  хөтөлбөрт  газар  тариалангийн  ажлыг  эрчимжүүлэх  арга  хэмжээг  авч ажилласан.

Газар  тариалангийн  чиглэлээр

  • 2013-2016 он  хүртэл  хэрэгжих “Чацаргана”  дэд  хөтөлбөр
  • 2013-2017  он  хүртэл  хэрэгжих “Малын  тэжээл”  дэд  хөтөлбөрийг   хэрэгжүүлэн  ажиллаж  байна.

Аймгийн  газар  тариалан  эрхлэгчдийн  сургалт  зөвлөгөөнийг  2014  оны  04 дүгээр  сарын  13-14-ны  өдрүүдэд  зохион  байгуулагдаж  Сумаас  10 хүний  бүрэлдэхүүнтэй  оролцсон. Үүнд: Т.Дамдинжав, Н.Баярт,   Д.Шийжав,  Бямбажав, Арслан, Чулуунбат, Цогбадрах, Наранцэцэг, Шинэдэв, нар  оролцсон. Зөвлөгөөнөөр  сум  орон  нутагт  тулгамдаж  буй  асуудлын  талаар  санал  бодлоо  солилцон  үр  дүнтэй  арга  хэмжээ  болсон.

Намрын  тариалалтын  өмнө  Газар  тариалан  эрхэлж  буй  иргэдийг  дэмжих  зорилгоор  Аймгийн  Хөдөлмөрийн  хэлтсээс   2 жилийн  хугацаатай, сарын 0,85%-ын  хүүтэй төслийг  11  газар  тариаланчдад  17  сая  төгрөгийн  санхүүжилтийг  олгож  үйл  ажиллагааг  нь  дэмжин  ажилласан.

2014  оны  4-р  сард  Сумын  газар  тариалан  эрхлэгчдийн  зөвлөгөөн  зохион  байгуулж  зөвлөгөөнд  нийт  40  гаруй газар  тариаланч  оролцож Сумын  Засаг  даргын  орлогч Ц.Пүрэвдаш, МЭҮТасгийн  дарга   Б.Батжаргал, МЭҮТ-ын  мэргэжилтэн А.Гантулга , БОХ-ын  байцаагч Л.Данзансүрэн, Газрын  даамал  Ц.Нансалмаа,  Газар  тариалан  хариуцсан  мэргэжилтэн  Б.Баяржаргал  нар  хамтран  зохион  байгуулж газар  тариалан  эрхэлж  буй  иргэдэд газар  тариалан,  сум  орон  нутагт хийгдсэн  ажил болон  хийгдэх ажлын  талаар товч  мэдээлэл  өгч санал  бодлоо  солилцлоо.

2015  оны  ОНХСангаас  санхүүжүүлэх  зорилгоор  газар  тариаланчдын  зөвлөгөөнөөс  гаргасан  саналыг үндэслэн Хар  үзүүрийн  гүүрний  доод  талд  үерийн  далан байгуулах  төсөл тооцоо  судалгааг  гарган  ажиллаж  байна

08 дугаар сард  МЭҮТасгийн  дарга Б.Батжаргал,  Газрын  даамал Ц.Нансалмаа  нартай  хамтран  газар  тариалангийн    өнөөгийн  байдал, газрын  ашиглалт, хамгаалалт,  ургац  хураалтын   байдалтай  танилцан   газар  тариалан  эрхэлж  буй  иргэдтэй  уулзан  санал  бодлыг  нь   сонсож яаж  шийдвэрлэх  талаар зөвлөмж,  мэдээлэл  өгч,  сумын  удирдлага  нарт хүсэлтийг  уламжлан  өгч  ажилласан.

1.3 Жижиг дунд үйлдвэрлэл хөгжүүлэх чиглэлээр

1.3.1. Бэлчээр,  хадлан тэжээл усан хангамжийн чиглэлээр

Бэлчээрийг  зохистой  ашиглах талаар  бэлчээрийн  менежментийг  сайжруулах  дунд  хугацааны  төлөвлөгөө,  эрсдэлийн  менежментийн  төлөвлөгөө  боловсруулан Засаг  даргаар  батлуулан  ажилласан.

Хөдөөгийн  хүн  ам, мал сүрэг,  бэлчээрийн  усан  хангамжийг  сайжруулах  арга  хэмжээний  хүрээнд  батлагдсан  хөрөнгөөр  энэ  онд  багуудад  гаргах  инженерийн  хийцтэй худагны  захиалга  авч Аймгийн  Хүнс  хөдөө  аж  ахуйн  газарт  Засаг  даргын  албан тоотын  дагуу  хүргүүлсэн.  Хөрөнгө  оруулалтаар Зэрэг  гол багийн  Тооройн  элсэнд  Аймгийн  “Алтайн  хар  сувд” ХХК-н  инженерийн  хийцтэй  нэг худаг  гаргаж худгийг  2014  оны  11-р  сарын  18-нд  аймгийн  ХАА-н газрын  усан  хангамж  хариуцсан  мэргэжилтэн,  Мэргэжлийн  хяналтын  газрын  байцаагч нартай  хамтран  худгийг  хүлээн  авсан.  Тус   худгийг    Зэрэг  гол багийн  иргэн  Эрдэнээд  эзэмшүүлэхээр  ярилцаж  худагны  нийт  санхүүжилтийн  5%-ыг  тус  ХХК-д  төлсний  дараа  худгийг  моторын  хамт  эзэмшүүлэхээр  шийдвэрлэсэн.

Суманд  царцааны  бортого,  авгалдайн  гаралтын  үе шатны  тодотгох  судалгаа  2014  оны  5-р сард хийгдэж, энэ  оны  6-р  сарын  30-нд  царцаа устгалын ажил  эхэлсэн. Сумын  хэмжээнд  1000 л хорыг 5000 га-д  цацах  хуваарилалт  хийгдэж  Д.Мөнхзориг  ахлагчтай   ажлын  хэсэг  гарч  ажлыг 6 дугаар  сарын 30-нээс 7-р сарын 25-ныг хүртэл 14 хүний  бүрэлдэхүүнтэй царцаа устгалын  ажлыг  хийж   гүйцэтгэсэн.

Хяналт   шалгалтаар  орлогч  дарга  Ц.Пүрэвдаш,  БОХ-ын  Улсын  байцаагч  Л.Данзансүрэн, Байгаль  хамгаалагч  Г.Гантогтох,  Б.Баяржаргал нар хамтран  хяналт  шалгалт  хийсэн.  Хяналт  шалгалтаар  ямар  нэгэн зөрчил  гараагүй.

4 дүгээр   сард  Аймгийн  мэргэжлийн  хяналтын  усан  хангамж  хариуцсан  байцаагчтай  хамтран  сумын  9  худаг, 3 булагт  усны  шинжилгээ  хийсэн. Шинжилгээнд  хамрагдсан  булаг,  худагны  ус  бүгд  ундны  усны  шаардлага  хангаагүй  дүн  мэдээ  гарсан  ба  сумын  төвд  зайлшгүй гүний  худаг  гаргах  шаардлага  гарч  байна.

Ботгон багт -4 усан  сан, Тахилт багт – 3 усан  сан, Зэрэг гол багт -4 усан  сан, Улаанхүрээ  багт -7 усан  сан, Баянгол багт -1 усан  сангийн  судалгаа  гаргасан  ба тус усан сангуудыг ашиглах боломжгүй  байна.   Бэлчээрийн усан  хангамжийг  нэмэгдүүлэх, усан сангийн ашиглалтыг  сайжруулах  зорилгоор  ОНХСангаас  баг бүрт нэг  усан  сан  засварлах, сумын  хэмжээнд нэг усны  машин  авах  төсөл  хөтөлбөрийг  боловсруулан  ажилласан.

Нэг  усан  санг  засварлахад  ойролцоогоор  1300000-1500000  төгрөгний тооцоо  гарч  байгаа  ба   Зэрэг гол, Тахилт, Баянгол багуудаас  засварлах  усан  сангийн  захиалга  ирээгүй  байна.

1.3.2. “ЖИЖИГ  ДУНД  ҮЙЛДВЭРЛЭЛ”-ын  чиглэлээр:

Суманд  Жижиг  дунд  үйлдвэрлэл хөгжүүлэх,  ажлын  байр  нэмэгдүүлэх  чиглэлээр  “Сум  хөгжүүлэх  сан”-д   санхүүжилт   ирж  санхүүжилтийн хүрээнд  төсөл хүлээн авч   төсөл  шалгаруулах  комисс 6 удаа хуралдан хэлэлцүүлэн  баталж,  2014 оны 11 дүгээр сарын 20-ны байдлаар 12 иргэнд 60,619,100  төгрөг жилийн 3%-ийн хүүтэй, 36 сарын  хугацаатайгаар олгож, хэрэгжилтэнд хяналт тавин ажиллаж  байна.  Байнгын ажлын байраар 22 иргэн, хадгалагдсан ажлын байр 15 иргэн хангагдсан байна.

 

Төслийн  нэр

Төсөл  хэрэгжүүлэгч

Үйл  ажиллагааны  чиглэл

Батлагдсан  санхүүжилт

Олгосон  санхүүжилт

1

Өрхийн  аж ахуй

П.Найдан

Чацаргана  тариалах

3000000

3000000

2

Компьютерийн  хэрэглээ

Б.Түвшинбаяр

Ком-ын  үйлчилгээ

3000000

3000000

 

 

 

 

 

 

3

Болокны  үйлдвэрлэл

П.Мягмарсүрэн

Болокны  үйлдвэрлэл

15000000

15000000

4

Малын  хишиг

Б.Гантулга

Суран  эдлэл, эсгий  хийх

2318500

1391100

5

Суран  эдлэл

Х.Нямцэрэн

Суран  эдлэл

2500000

2500000

6

Бэлэг дурсгалын зүйл хийх

Батчулуун

Бэлэг дурсгалын зүйл хийх

7000000

7000000

7

Суран эдлэл

Даянжав

Суран эдлэл хийх

2000000

1200000

8

Модон эдлэл хийх

Нармандах

Модон эдлэл хийх

3000000

3000000

9.

Амин дэм

Х. Ононтуул

Чацарганы цех байгуулах

13500000

13500000

 

10.

Хөх тариа

Я. Дарьжав

Хөх тарианы гурил үйлдвэрлэх

12500000

7500000

11.

Мутрын увидас

Ц. Бааяа

Бариа засал

2380000

1428000

12.

Арьс эдлэл

Ч. Мундуусүрэн

Арьс эдлэл

3500000

2100 000

 

Нийт дүн

 

 

69698500

60619100

 

1.4 Байгаль орчин газар зохион байгуулалтын талаар                                                                 

1.4.1.Суманд, хайгууль судалгаа явуулж байгаа ”ЭФ ВИ ЭС ПИ “ХХК “ 8976х Монгол Алтай 50 хайгуулын компаниудын үйл ажиллагаанд байгаль хамгаалах төлөвлөгөө, гэрээний хэрэгжилтэнд хяналт шалгалт хийж ажилласан.

Байгаль орчныг хамгаалах талаар сумын ИТХ –ын тогтоол 1 Сумын засаг даргын Захирамж 5, гэрээ 12, хог хаягдал цуглуулах тээвэрлэх журам 1 гарган биелэлтийг нь ханган ажиллахад хяналт тавин ажиллаж байна.

Сумын түүх соёлын дурсгалт газруудын судалгааг шинэчлэн, байгалийн үзэсгэлэнт газар, сумын усны нөөц газрууд, орон нутгийн тусгай хамгаалалттай газар нутгийн хамгаалалтын дэглэмийг сайжруулах, идэвхитэн байгаль хамгаалагч нарын ажлын уялдаа холбоог сайжруулах сургалтыг аймгийн БОГ, ХУНБЦГ, Дэлхийн байгаль хамгаалах сантай хамтран зохион байгуулж баг бүрээс 12 хүний оролцоотой тусгай хөтөлбөрийн дагуу  зохион байгуулж нийт 75 хүн оролцлоо.

Ирвэс интерпрайз хөтөлбөрийн санхүүгийн дэмжлэгтэйгээр Увс аймагт зохиогдсон байгаль хамгаалах иргэдийн нөхөрлөлийн сургалтанд Буурлын магнай нөхөрлөл оролцлоо.

Сумын нутаг дэвсгэрт байрлах ус, булаг шанд, уст цэгийн тооллого явуулж гарсан дүнгийн дагуу цаашдын зорилтыг тодорхойлон дараах арга хэмжээ авч байна.   Усны  ай сав газруудыг бохирдлоос хамгаалах талаар сумын Засаг даргын 128 тоот захирамжаар энгийн болон эрүүл ахуйн бүс тогтоосон захирамжийн биелэлтийг хэрэгжүүлэн бүрэн дунд сургуулийн  сурагчдын хүчээр 2 удаа, өглөөлгөөр нэг удаа нийт 3 удаа цэвэрлэгээ зохион байгуулж  гарсан хог хаягдлыг зохих цэгт гаргуулсан болно.

Усны хуулийн дагуу ус ашиглалт, хамгаалалтыг  сайжруулах, суваг шуудуй татах Хар ус нуурын ай сав газрын хамгаалалтын захиргааны  ус ашиглах дүгнэлт гаргуулах зөвлөмжийг  босоо тэнхлэгийн авто зам барьж байгаа Гезоуба, Чайна Жансу Жианда компаниудад хүргүүлж ажиллаа.

Ус ундарга нь доройтож байгаа булгийн эхийг хамгаалах ажлыг ХУНБЦГ-ын санхүүжилтээр Баянгол багийн Баян хошууны булгийн эхийг хамгаалж иргэдийн нөхөрлөлд хүлээлгэн өглөө.

Ногоон хэрэм хөтөлбөрийн хүрээнд улсын хөрөнгө оруулалтаар хийгдсэн ойжуулалтын талбайд хяналт шалгалт зохион байгуулж талбайг эзэмшиж байгаа 6 иргэнд хугацаатай үүрэг даалгавар өгч биелэлтийг нь хангуулан ажилласан.

Монгол улсын ерөнхийлөгчийн зарлигаар хаврын мод тарих өдрөөр мод тарих хөдөлгөөн өрнүүлж нийт 2500 ш мод тарьсанаас улиас 300, бургас 700, чацаргана 1500, хайлаас 350 тус тус тарьсан байна.

 Түүх соёлын болон байгалийн дурсгалт газар, нэн ховор, ховор ургамал амьтдын нягтрал ихтэй газруудыг иргэдийн бүлэг нөхөрлөлд гэрээгээр эзэмшүүлэн менежментийг нь сайжруулах сургалтыг зохион байгуулж хийсэн.

 Босоо тэнхлэгийн транс дагуу зам барьж байгаа “Гезоуба” ХХК,”Алтайн зам” ХХК, ”Чайна Жансу Жианда констракшн компаниудын үйл ажиллагаанд   байгаль орчин нөлөөлөх байдлын үнэлгээ,  байгаль хамгаалах төлөвлөгөө, орчны шинжилгээний хөтөлбөр бичиг баримтын хэрэгжилтэнд тус бүр нэг удаа хяналт шалгалт зохион байгуулж гарсан зөрчлийг барагдуулах талаар албан шаардлага өгч биелэлтийг хангуулан ажиллаж байна.

Орчны хог хаягдлыг багасгах хог хаягдлын тухай хуулийг хэрэгжүүлэх талаар сумын ИТХ-ын тэргүүлэгчдийн хуралдаанд хог хаягдал тээвэрлэх цуглуулах журам гарган биелэлтийг ханган ажиллах талаар Төгрөг гол багийн ИНХ-аар хэлэлцүүлэн хог хаягдал цуглуулах тээвэрлэх бүлгийг байгуулан иргэдийн санал авах нээлттэй танхимаар хэлэлцүүлэн хог тээвэрлэх устгах 2 бүлэг байгуулан сумын хог тээвэрлэх цуглуулах асуудлыг бүлгээр шийдвэрлэж хог хаягдлын бүлгээс бусад машинаар хог хаягдал тээвэрлэх асуудлыг хориглож хэрэгжилтийг ханган ажиллаж байна. 

Сумын нэгдсэн хогийн цэгийг тохижуулах ажлыг Х.Эрдэнэцогт ахлагчтай бүлэг нь ОНХС- гийн дэмжлэг 7,5 сая төгрөгөөр орчинд үүссэн хог хаягдал цэвэрлэх, хогны цэгт хаалга, самбар, хогийн сав, нохой устгах,  Гезоуба компаний техникээр 3 өдөр ажиллуулж 3 га газар тархсан хог хаягдлыг түрж овоолго үүсгэн засаж тохижуулан сумын иргэдийн хүчээр цаасан болон шатах хог хаягдлыг шатааж цэвэрлэв.

Ан амьтанд био техникийн арга хэмжээ авч булаг ус задгайлах, хужир мараа тавих зэрэг ажлуудыг иргэдийн бүлэг нөхөрлөлийн оролцоотойгоор зохион байгуулав.

1.4.2. Салбарын хууль тогтоомжийн хэрэгжилт

 Сумын нутаг дэвсгэрт зохион байгуулагдах хяналт шалгалтын график гарган ажиллаж хийсэн хяналт шалгалтыг тусгай удирдамжаар зохион байгуулж үр дүнгийн илтгэх хуудсаар хариу мэдэгдэж ажиллаж нийт 10 удаагийн хяналт шалгалтыг байгаль хамгаалах ажлын хэсгийн бүрэлдэхүүн, сумын хэсгийн төлөөлөгч, цагдаа нартай хамтран зохион байгуулж хийж гүйцэтгэв.Үүнд: 5 байгууллага, 4 аж ахуйн нэгж, 62 иргэдийг хамруулсан шалгалтыг зохион байгуулж албан шаардлага 9, дүгнэлт 4, мэдэгдэх хуудас 60 өгч хэрэгжилтийг нь ханган ажиллаж байна. 8 иргэнд хамааралтай 3 хэргийг шалгаж 576000 төгрөгний торгууль оногдуулж 384000 төгрөгний торгууль барагдуулж 192000 төгрөгний торгууль барагдуулалтын шатандаа явагдаж байна.

             Байгаль орчны гэмт хэрэгтэй тэмцэх ажлын хэсгийг ажлын удирдлага зохион байгуулалтаар хангаж хамтарсан шалгалтыг 2 удаа хийлээ.Зөрчил гардаг гол газруудыг нутгийн иргэдийн болон нөхөрлөлийн хамгаалалтанд гэрээгээр эзэмшүүлсэн.

                 1.4.3.  Хууль сурталчлах ажлын талаар:

            Сумын ИТХ,ЗДТГ-аас гаргасан графкийн дагуу зохион байгуулж Баянгол, Тахилт, Төгрөг гол, Зэрэг гол, Улаанхүрээ, Ботгон багуудын хурал, нээлттэй хаалганы өдөр, иргэний нээлттэй танхимаар 2 удаа хэлэлцүүлэг зохион байгуулж байгаль хамгаалах хууль бусад хуулиудын талаар мэдээлэл хийв.

Малчдын дунд хэлэлцүүлэг хийж, 600 ш гарын авлага хийж тараав.

ДБХС,аймгийн БОГ,ХУНБЦГ газруудтай хамтран ОНТХГ-ын менежментийг сайжруулах, Байгаль хамгаалах иргэдийн бүлэг нөхөрлөл, идэвхитэн байгаль хамгаалагч нарын ажлын уялдаа холбоог сайжруулах сургалтыг тусгай хөтөлбөрөөр суманд зохион байгуулсан нь маш их үр дүнтэй ажил болсон.

Бүрэн дунд сургуулийн ахлах ангиудад “Та үүнийг мэдэхүй” усны өдрөөр Цэнгэг ус" сэдвээр хичээл заалаа.

       Багуудын ИНХ-аар хэлэлцүүлэн идэвхтэн байгаль хамгаалагчийг шинээр томилон сумын засаг даргаар баталгаажуулан үнэмлэх олгуулан арга зүйн удирдлагаар ханган ажиллаж хамгаалах газар нутгийн тогтоож өглөө.               

Багуудын засаг дарга нарт байгаль хамгаалах багтаа заавал хэрэгжүүлэх 10 ажлын жагсаалтыг гаргаж хагас бүтэн жилээр биелэлтийг тооцож ажиллаа.

1.4.4.Газар зохион байгуулалтын талаар:

Íýã: Ãàçàð ºì÷ëºëèéí òàëààð: 

            Ãàçðûí òóõàé õóóëü áîëîí Ìîíãîë óëñûí èðãýíä ãàçàð ºì÷ë¿¿ëýõ òóõàé õóóëü  òýäãýýðòýé õîëáîîòîé áóñàä õóóëèéã ºäºð òóòìûí àæèëäàà ìºðäëºã áîëãîí  ãàçàð ºì÷ëºëèéí ¿éë àæèëëàãààã õýðýãæ¿¿ëýí àæèëëàà.

2014 îíû ãàçàð çîõèîí áàéãóóëàëòûí òºëºâëºãººíä èðãýíä ºì÷ë¿¿ëýõ ãàçðûã 16,6 ãà ãýæ òºëºâëºí àæèëëàñàí . Ìàíàé ñóì ýíý æèë Ñóìûí õºãæëèéí åðºíõèé òºëºâëºãººã áîëîâñðóóëàõ àæëûã ØÓАкадеми , Àéìàã ,Ñóìûí Çàñàã äàðãûí õàìòàðñàí ãýðýýíèé äàãóó õèéæ õýýðèéí áîëîí ñóóðèí  ñóäàëãààíóóä õèéãäñýí òóë èðãýäýä ãàçàð îëãîõ àñóóäëûã òºëºâëºãºº õèéãäñýíèé äàðàà îëãîõ áîäëîãî áàðüæ àæèëëàñàí þì.  Õóó÷èí õàøàà õîîðîíäûí çàé íºõºõ , ýçýìøèæ áàéñàí õàøààíû ãàçðûã ºì÷èëæ àâàõ 9 èðãýíèé 1,18 ãà ãàçðûã ýðõ á¿õèé çàñàã äàðãûí øèéäâýðýýð ºì÷л¿¿ëëýý, хуучин хашааны зай нөхөн хашаа барих боломжийг ашиглан газрыг шинээр олгож 34 иргэнд 3,13 га газрыг өмчлүүлэх, мөн газар тариалангийн зориулалтаар 1 иргэнд 4 га газрыг үнээр нь өмчлүүллээ. ̺í ãàçàð ºì÷ëºõ çàõèðàìæ ãàðñàí áàéñàí 25 èðãýíèé õàìòðàí ºì÷ëºã÷ ñàëãóóëàõ çàõèðàìæ , êàäàñòðûí çóðàã, õÿíàí áàòàëãààíы ä¿ãíýëò çýðãèéã á¿ðä¿¿ëæ Ýä õºðºíãèéí óëñûí á¿ðòãýëèéí ãàçàð õ¿ðã¿¿ëëýý.

Õî¸ð: Ãàçàð ýçýìø¿¿ëýõ  òàëààð:

2014 îíä õóäàëäàà ¿éë÷èëãýýíèé çîðèóëàëòààð 7 íýãæ òàëáàð äýýð õóóëèéí äàãóó äóóäëàãà õóäàëäàà çàðëàæ 14 èðãýí îðîëöîõ õ¿ñýëò èð¿¿ëñýí. Òºãðºã ãîë áàãèéí òºâä ¿éë÷èëãýýíèé çîðèóëàëòààð 2 èðãýí 570 ì2 ãàçðûã , Буурлын эрэгт 1 иргэнд 400 м2 газрыг ШТС-ын зориулалтаар 3 замын бэлчирт замын баруун зүүн талд 2 ААН-д 1200 м2 газрыг , õàð ¿ç¿¿ðèéí 3 çàìûí áýë÷èðò 2 байршилд 2 èðãýí òóñ á¿ð 400 ì2 ãàçðûã äóóäëàãà õóäàëäààíä îðîëöîí ÿëæ ýçýìøèõ ýðõòýé áîëñîí .

Èíãýýä 7 èðãýíä 0.30 ãà ãàçðûã õóäàëäàà ¿éë÷èëãýýíèé çîðèóëàëòààð  ýçýìø¿¿ëëýý.

Õ¿íñíèé íîãîîíû çîðèóëàëòààð 13 èðãýíä 23,86 ãà ãàçðûã , хадлангийн çîðèóëàëòààð 4 èðãýíä 16,3 ãà ãàçðûã , ºâºë溺 õàâàðæààíû äîîðõè ãàçðûã 15 èðãýíä 1.47 ãà ãàçðûã òóñ òóñ ýçýìø¿¿ëæ ºã뺺. Эрчимжсэн мал аж ахуйн зориулалтаар 1 иргэнд 0,5 га, 2 албан байгууллагад 1,3 га газрыг эзэмшүүлж өглөө.Гэр бүлийн зориулалтаар 3 иргэнд 0,26 га газрыг эзэмшүүлсэн.

Ãàçàð ýçýìø¿¿ëýõ ýðõ øèëæ¿¿ëýõ 6 èðãýíèé õ¿ñýëòèéã õ¿ëýýí àâ÷ õîëáîãäîõ ìàòåðèàëûã á¿ðä¿¿ëæ çàñàã äàðãûí øèéäâýðýýð ýçýìøèõ ýðõèéã øèëæ¿¿ëæ îëãîëîî.

Гурав: ªðãºäºë õ¿ñýëò áóñàä àñóóäëûí òàëààð :

Òàéëàíò îíä èðãýä àæ àõóéí íýãæ àëáàí áàéãóóëëàãààñ íèéò 132 ºðãºäºë õ¿ñýëò èðñýíýýñ

Гàçàð ºì÷ëºõ - 44

Ãàçàð ýçýìøèõ -42

Ãàçàð ýçýìøèõ ýðõ øèëæ¿¿ëýõ –21  ºðãºäºë õ¿ñýëò шийдвэрлэж,  ºðãºäºë õ¿ñýëò øèéäâýðëýñýí áàéäàë  87,7 õóâüòàé áàйíà. Сумын төвд Баянтүмбэ, Баянтохой, Жаргалант, Чацарганат  тавьтад гудамжны сул зай нөхөн хашаа татах боломж байгааг судалж иргэдийн хүсэлтийг шийдвэрлэсэн.

Ãàçðûí òºëáºðèéí íîãäóóëàëòûã 1 ä¿ãýýð ñàðä áàãòààí ãàðãàæ òàòâàðûí áàéöààã÷èä õ¿ðã¿¿ëñýí áºãººä óã íîãäóóëàëòûí äàãóó òºëáºðèéã ñàð áîëãîí òºñºâò îðóóëæ óëèðàëûí ìýäýýã ãàðãàæ ºãäºã . 2014.12.15-íû áàéäëààð ãàçðûí îðëîãî  2677800  òºãðºã îðñîí áàéíà .

̺í Ãàçðûí äóóäëàãà õóäàëäààíû îðëîãî 3186800 төгрөг нийт 5864600 төгрөгèéã улсын  òºñºâò òºâëºð¿¿ëëýý. Газар тариалангийн зориулалтаар үнээр нь өмчлүүлсэн газрын үнэ  1121716 төгрөгийг орон нутгийн төсөвт оруулсан.

Ãàçðûí áàãö õóóëèàð íóãàëáàð áîðøóð áýëòãýí òàðààæ èðãýä õºäºëìºð÷äºä ¿éë÷èëæ àæèëëàñàí  ìºí áàãóóäûí õóðàëä ìýäýýëýë õèéæ  áàãèéí óëààí áóëàíãèéí ñàìáàðò ìýäýýëýë áýëòãýæ õóóëü ñóðòал÷èëàõ àæëûã õèéëýý.

2005-2012 он хүртэл газар өмчилж аваад хашаагаа татаагүй иргэдэд мэдэгдэл өгч хашаа татуулах ажлыг энэ онд зохион байгуулан ажиллалаа.

1.5. Нийгмийн хамгаалал, соёл олон нийтийн ажлын талаар

1.5.1. Иргэний бүртгэлийн талаар   2014 оны 12 дүгээр сарын 10 ны байдлаар үндсэн үйл ажиллагааны талаар   нийтдээ  97  хүүхэд бүртгэлд бүртгэгдсэн байна. Үүнээс эрэгтэй  55 , эмэгтэй 42, овог нэр өөрчлөлт 13, Засаг даргын захирамж 12, 13, 14, 22, 62, 63, 35, 52, 61, 62, 78, 79, 107 дугаар захирамжинд хамруулсан,  гэрлэлт 26, гэрлэлт цуцлалт 1, нас баралт 33, үүнээс эрэгтэй 24, эмэгтэй 9, үрчлэлтийн бүртгэл 2 , эцэг тогтоосон бүртгэл 13, үүнээс шинэ 8, хуучин 5 тус тус  иргэдэд цаг алдалгүй бичиг баримтжууллаа.. Хийсэн бүртгэлүүдийн тайлан мэдээг төрөл тус бүрээр сар бүр заавар журмын дагуу нэгтгэн гаргаж аймгийн  УБХэлтэст хүргүүлж ажиллаа.

1.5.2.Шинэчилсэн бүртгэлийн талаар : 2014 оны 12 дугаар сарын 10-ны өдрийн байдлаар 45 насны сунгалт 22, 25 насны сунгалт 26, шинээр 16 нас хүрч байгаа 64, шинэчилсэн бүртгэлд нийтдээ 112 иргэн хамрагдсан.

Шилжилт хөдөлгөөний талаар: Нийт шилжин явсан том хүн  121,  хүүхэд 30 , шилжин ирсэн том хүн 36,  хүүхэд 21 бүртгэлд бүртгэгдсэн байна.

Бусад ажлын талаар: Засаг даргын Тамгын газар , Аймгийн улсын бүртгэлийн хэлтэстэй хамтран зохион байгуулсан “Нээлттэй хаалганы нэг өдөр” зохион байгуулсан. Нээлттэй хаалганы өдрөөр нийт 156 иргэн үйлчлүүлсэн.

Иргэний бүртгэлээр 40, Эд хөрөнгийн бүртгэлээр 36 иргэдээс материалыг хүлээн авч сүлжээний хүрээнд шалган холбогдох бүртгэлийг хийж эзэнд нь хүргүүлэхээр ажиллаад байна. Үүнээс гадна хуулийн этгээдийн бүртгэлээр 5 иргэнд, эд хөрөнгийн бүртгэлээр 72 иргэнд, иргэний бүртгэлийн чиглэлээр 3 иргэнд тус тус зөвлөгөө өгсөн. Нийт газар өмчлөлийн гэрчилгээ 33 ш, хасах хэлцэл 4, худалдах худалдан авах гэрээ хийлгэсэн 2, хэмжээ өөрчилсөн 4 байна.

Хууль сурталчилах талаар :  Бүрэн дунд сургуулийн шинээр арван зургаан  нас хүрч иргэдэд үнэмлэх яаж авах, иргэний үнэмлэх авснаар, ач холбогдлийн талаар яриа хииж, гарын авлагаар тараан мэдээлэл өгсөн.

2014 оны 06 дугаар сард Улаанхүрээ, Ботгон, Баянгол, Зэрэг гол багуудад ЗДТГ-ын нээлттэй хаалганы өдрийн хүрээнд Улсын бүртгэлийн тухай хууль, Иргэний бүртгэлийн тухай хууль, Гэр бүлийн тухай хуулийр мэдээлэл хийж, 100 гаруй тараах материал тараалаа.

1.6.Нийгмийн даатгалын талаар

Нийгмийн даатгалын мэдээллээр тэтгэвэр, сайн дурын даатгал, эрүүл мэндийн даатгал, ажилласан жил тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг нөхөн тооцох бүртгэлд хамрагдалтын талаар дараах ажил хийсэн байна.

1.6.1.Тэтгэврийн даатгалын сангийн орлого, зарлагын талаар:

Тэтгэврийн даатгалын сангаас өндөр настан 302, тахир дутуугийн тэтгэвэр 56, тэжээгчээ алдсаны тэтгэвэр 46,цэргийн тэтгэвэр 2, нийгмийн даатгалын сангаас 4 төрлийн тэтгэ